ĐÔI ĐIỀU TẢN MẠN VỀ BÀI THƠ “TƯ GIA TƯỚNG SỸ” CỦA TIẾN SỸ ĐÀM THẬN HUY

Hỗ trợ trực tuyến

Liên kết Website

  • Đang cập nhật

Thông tin tiện ích

Lượt truy cập

  • Đang xem
  • Hôm nay 15
  • Tổng lượt truy cập 224,132
  • Bài viết
  • ĐÔI ĐIỀU TẢN MẠN VỀ BÀI THƠ “TƯ GIA TƯỚNG SỸ” CỦA TIẾN SỸ ĐÀM THẬN HUY
Ngày đăng: 20/08/2021, 10:59 am
Lượt xem: 132

ĐÔI ĐIỀU TẢN MẠN VỀ BÀI THƠ

“TƯ GIA TƯỚNG SỸ” CỦA TIẾN SỸ ĐÀM THẬN HUY



NGỌC BÍNH

(Hội viên Hội VHNT tỉnh Bắc Ninh)

 

Tiến sỹ Đàm Thận Huy ở làng Me, xã Ông Mặc, huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc (nay là khu phố Hương Mạc, phường Hương Mạc, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh) là một trong hai mươi tám vị “Tao đàn nhị thập bát tú” đời Lê Thánh Tông. Danh nhân văn hóa đất Việt.

Cụ sinh năm Quý Mùi (1463) đỗ Tiến sỹ khoa Canh Tuất (1490) đời Lê Thánh Tông (1460 - 1497), làm quan đại thần trải qua 5 triều vua: Lê Thánh Tông 8 năm; Lê Hiến Tông 6 năm; Lê Túc Tông và Lê Uy Mục 5 năm; Lê Tương Dực 7 năm; Lê Chiêu Tông 5 năm và dựng cờ khởi nghĩa chống Mạc Đăng Dung 5 năm.

Được người đời ca ngợi là một ông quan thanh liêm, một lòng trung với vua (Trung thần bất sự nhị quân) như cụ tự khẳng định (khi nhà Mạc cho người mời cụ ra giúp nhà Mạc).

Trong mọi cuộc hội thảo ngày nay người ta nói đến lòng trung quân ái quốc, yêu quân thương dân, liêm khiết, đức độ là hướng chủ đạo. Nhưng chưa đủ nếu bỏ qua sự nghiệp văn chương của cụ.

Mặc dù tác phẩm văn học do cụ sáng tác đời sau tìm được không nhiều. Hiện tại chỉ tìm thấy: Tập “Quỳnh uyển cửu ca” là tác phẩm in chung (nhiều tác giả). Các tập in riêng có: “Mặc trai thi tập”, “Minh lương cẩm tú” và đặc biệt là cuốn: “Sỹ hoạn châm quy”. Nội dung đề xuất đến tiêu chuẩn phải có cho những người được bổ làm quan. Tiêu chuẩn ấy có thể áp dụng trong mọi thời đại. Nếu triều đại nào cũng áp dụng và người làm quan nào cũng tuân thủ thì triều đại ấy sẽ thịnh trị.

Là một người yêu văn học, tôi trích bài thơ: “Tư gia tướng sỹ” của cụ (bài thơ này sáng tác bằng chữ Hán), được truyền tụng qua thời gian vì chất nhân văn của nó.

Hiện nay số người biết chữ Hán không còn mấy. Xin phép cho tôi được trích bài thơ này qua bản dịch của Viện Hán Nôm và có vài điều tản mạn về bài thơ này:

TƯ GIA TƯỚNG SỸ

(Tướng sỹ nhớ nhà)

Hàng hàng chẳng gặp một người quen

Trăng lạnh tiêu tao bóng dọi dèm

Lớn mật rượu tan buồn tựa thắt

To gan gió nổi thẳm như nêm

Tơ vò ngàn mối lòng da diết

Thư cá dặm trường tin vắng thêm

Biết đến khi nào xong việc nhỉ?

Về quê thăm mẹ tựa bên thềm!

Nội dung bài thơ cho ta biết nó ra đời trong một chiến dịch quân sự của triều đình nhà Lê, mà tác giả lúc ấy đang trong bộ chỉ huy.

Là một vị tướng, cụ thừa hiểu: “Nhất tướng công thành vạn cốt khô. Dù là cuộc chiến nào thì sau nó là những mất mát đau thương cho hàng vạn gia đình ở mỗi bên tham chiến. Ngay trong đoàn quân dưới quyền, hàng hàng lớp lớp sỹ tốt đang có mặt trong quân doanh nhưng không thể tìm thấy người thân quen của mình “hàng hàng chẳng gặp một người quen”.

Tự nhiên người lính lúc ấy chỉ biết trông trời nhìn đất mà hy vọng. Những khi màn đêm buông xuống, dưới ánh trăng ảo mờ chỉ có bóng mình, bóng đồng đội lởn vởn gần xa bên lều vải, lúc “…Trăng lạnh tiêu tao bóng dọi dèm”, mà xua đi nỗi nhớ nhà mỗi khi sắp bước vào trận đánh. Với tiếng gươm khua, ngựa hí, máu đổ, đầu rơi. Cuộc sống của tướng sỹ lúc này gấp gáp lạ thường. Để quên đi nỗi sợ hãi, dù người ấy có gan dạ dũng cảm bao nhiêu trong chiến trận. Sau những cơn say, tỉnh lại mới thấy nỗi cô đơn đáng sợ nên mới thốt ra: “…Lớn mật rượu tan buồn tựa thắt/ To gan gió nổi thẳm như nêm…”, càng tỉnh càng suy nghĩ miên man. Trong thâm tâm nẩy ra bao nhiêu điều không biết thế nào là phải.

Chính lúc này rất cần sự an ủi động viên của người thân. Khi ngoảnh lại chỉ thấy quanh mình những đồng đội cũng đang thấp thỏm chờ mong một chút tin nhà: “…Tơ vò ngàn mối lòng da diết/ Thư cá dặm trường tin vắng thêm”… Tất cả giờ đây chỉ còn biết trông chờ vào số phận của mỗi con người. Tự mình động viên mình: hãy cứ sống cứ ra trận dù chẳng “…biết đến khi nào xong việc nhỉ?” Nếu chết đi chẳng nói làm gì. Nhưng sau cuộc chiến còn sống thì điều đầu tiên phải nghĩ đến là người mẹ đã cạn khô nước mắt, mong ngóng    tin con hết tháng này qua năm khác, quyết khi “về quê thăm mẹ tựa     bên thềm”.

Qua tác phẩm này cho thấy Tiến sỹ Đàm Thận Huy một vị tướng quyền thế mà thấu hiểu tâm tư tướng sỹ dưới quyền như vậy, quả là một con người: Chính khí, từ tâm, đức độ. Chính vì lẽ này mà tác phẩm khác của cụ là: “Sỹ hoạn châm quy” khi viết xong đã được lớp lớp sỹ tử cả nước lấy làm kim chỉ nam cho sự nghiệp khoa bảng của mình./.

Bài viết khác